Get Adobe Flash player

 

 

5

Gdy zakończyła się I wojna światowa i podpisano Traktat Wersalski 28 czerwca 1919 roku Polska nie otrzymała Gdańska, stał się on ponownie Wolnym Miastem, a jakikolwiek dostęp do morza przyznano jej czysto symboliczny. 

Polska otrzymała około 142 km wybrzeża, w skład tej części wchodził także Hel, który potem miał stawić Niemcom duży opór...

Wówczas jedynym polskim obiektem militarnym na wybrzeżu było lotnisko polowe w Pucku.

Ponieważ Traktat Wersalski nie ustanowił lini granicznej między Polską, a bolszewicką Rosją toczyły się tam poważne spory o ziemię.

Już wtedy próbowano wykorzystać Hel jako port Polski niezależny od Gdańska.

 

2

- Latem 1920 roku zaczęła się budowa lini kolejowej Swarzewo - Hel.

- W kwietniu 1923 roku w Gdyni uruchomiono pierwsze molo portowe wraz z bocznicą kolejową.

- W latach 1926-1930 wybudowano port w Jastarni, a w 1938 roku port Władysławowo.

- Utworzono Marynarkę Wojenną, ale nie wzniesiono do początku lat trzydziestych na wybrzeżu żadnej stałej budowli obronnej.

- W 1928 roku rozpoczęto budowę portu wojennego w Helu.

- W 1935 roku rozpoczęto budowę szosy biegnącej przez cały półwysep , która nie została w pełni ukończona do wybuchu wojny, ponieważ brakowało siły roboczej.

9

We wrześniu 1935 roku po zamontowaniu dział na stanowiskach w Helu przeprowadzono pierwsze próby strzelania. Baterię Helską nazwano od imienia jej projektanta Hiodora Laskowskiego, który nękany ciężką chorobą wyjechał na kurację klimatyczną do Egiptu, gdzie zmarł.

Pomiędzy Helem a Juratą wybudowano składy min i torped oraz schrony amunicyjne.

Rejon umocniony Hel utworzony formalnie dekretem prezydenta w 1936 roku objął więc odcinek Półwyspu Helskiego od Juraty aż do cypla.

Oprócz baterii Laskowskiego znalazły się tam jeszcze baterie średniego kalibru oraz przeciwlotnicze "grecka" i "duńska".

Do wybuchu wojny nie zdołano zrealizować planów budowy innych baterii ciężkich pomimo, że w założeniach sztabowych Hel miał być punktem ciężkości Polskiej Obrony Wybrzeża.

11

- W 1938 roku Gdynia stała się najnowocześniejszym portem wód Bałtyku.

- W październiku 1938 roku kapitan Marynarki Wojennej Zbigniew Przybyszewski został mianowany dowódcą baterii Laskowskiego.

- W czerwcu 1939 roku polskie działa uszkodziły pierwszy samolot, który nadleciał nad teren Helu, a w sierpniu stało się to już powszechnym zjawiskiem.

- 15 maja 1939 roku do stacji kolejowej przybył batalion Korpusu Obrony Wybrzeża liczący 430 żołnierzy i 12 oficerów, został on przekazany pod dowództwo kmdr. Włodzimierzowi Steyerowi. W ostatnich dniach przed wybuchem wojny stan baonu "Hel" wynosił 1169 żołnierzy i 28 oficerów.

- 23 marca 1939 roku - Ignacy Mościcki podpisał ustawę o stanie wojennym.

- 28 kwietnia 1939 roku - Hitler zerwał pakt o nieagresji z Polską, wtedy do Helu zaczęto zwozić amunicję i zapasy żywności, które składowano w byłym kościele ewangelickim.

- 26 lipca 1939 roku - oznaczono Hel jako zasadniczą bazę Marynarki Wojennej.

- 25 sierpnia 1939 roku - na redę Wolnego Miasta Gdańska przybył szkolny pancernik Schleswig-Holstein uzbrojony w 4 działa 280 mm i 12 dział 150 mm.

6

1 września - piątek

Strzały pancernika Schleswig-Holstein uznawane są za symboliczny początek II wojny światowej. Bombowce niemieckie atakują lotniska w Pucku i Rumii, co staje się pierwszym uderzeniem lotniczym. Oddziały Wehrmachtu obalają słupy graniczne i wkraczają do Gdańska. Pierwszą rzeczą jaką musieli wykonać polscy żołnierze, aby ukryć się przed ciągłymi bombardowaniami były prowizoryczne schrony. Obrońcy Helu odczuwali bezsilność wobec ciągłego niemieckiego ataku z powietrza co obniżało ich morale.

O godz. 19.00 skapitulowała Poczta Polska w Gdańsku.

4

2 września - sobota

Na Westerplatte, po załamaniu psychicznym majora Sucharskiego dowództwo obejmuje kapitan Dąbrowski. Puck opuszcza ostatni transport wojskowy na Hel.

3 września - niedziela

Anglia i Francja wypowiadają formalnie wojnę Niemcom wzbudzając tym samym nadzieję w Polakach. Niemcy rozpoczynają w tym dniu serie gwałtownych nalotów na port wojenny Helu, zatapiają dwa polskie okręty Wicher i Gryf.

4 września - poniedziałek

W Helu zostaje wydany rozkaz zmniejszenia racji żywnościowych.

5 września - wtorek

Ważne wydarzenie dla obrońców Helu - został zestrzelony jeden z samolotów niemieckich, a ORP SMOK zamiast ryżu, po który został wysłany przywozi działka przeciwlotnicze za co dowódca Smoka i jego zastępca zostają awansowani.

6 września - środa

Około godz. 16.00 trałowce zaczynają ostrzeliwać Hel, powodując liczne zniszczenia na terenie miasta.

 7

7 września - czwartek

Około godz. 10.00 Westerplatte poddaje się z powodu wielu rannych i braku wody. Ich zadaniem było utrzymanie się od 6 do 12 godzin do czasu przybycia odsieczy, a utrzymali się aż do tego dnia.

Liczne naloty na Hel w celu podpalenia lasu, ale pociski zapalające łatwo dają się ugasić piaskiem.

Wydano rozkaz zbombardowania pancernika Schleswig-Holstein, jednak lotnicy nie odnaleźli pancernika, zbombardowali za to paradę niemiacką na Westerplatte.

Były to jedyne loty bojowe Lotnictwa Morskiego.

8 września - piątek

Nocne naloty niemieckie powstrzymuje mglista pogoda, jednak stają się one systematyczne za dnia, a ich celem jest spowodowanie pożaru lasu, na szczęście i tym razem nie udaje się tego osiągnąć.

9 września - sobota

Oddziały niemieckie zajmują Puck i zaczynają atak na Swarzewo oraz przerzucają działalność lotniczą w rejon nasady półwyspu. W tym dniu Hel stracił połączenie z lądem.

10 września - niedziela

Na cyplu wykonuje się drewniane schrony amunicyjne przysypane ziemią.

Odprawiono też Mszę Świętą wraz ze wspólną komunią.

11 września - poniedziałek

Schleswig-Holstein zaczyna ostrzeliwywać teren baterii cyplowej. Niemcy starają się zidentyfikować rzekomo istniejące na Helu inne ciężkie baterie.

12 września - wtorek

Dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża - Stanisław Dąbek poddaje Gdynię i rozpoczyna odwrót sił na teren Kępy Oksywskiej. Wszystkie zasoby Banku Polskiego zostają komisyjnie spalone.

 1

13 września - środa

Artyleria niemiecka ostrzeliwuje nasadę półwyspu aż po Kuźnicę. Na cyplu panuje spokój, odbyła się nawet ciepła kąpiel pod prysznicami.

14-16 września - czwartek, piątek, sobota

Na cyplu panuje względny spokój, kilka alarmów przeciwlotniczych, ale samoloty latają wysoko nad Helem i go nie bombardują, ograniczają się tylko do obserwacji.

17 września - niedziela

Napaść sowiecka, Armia Czerwona rozpoczyna agresję na Polskę co jest dramatycznym ciosem i zaskoczeniem dla polskich władz. Napaści nie spodziewali się nawet agenci polskiego wywiadu na wschodzie, a ruchy wojsk radzieckich uważano jedynie za manewry. Do sowieckich obozów trafia ponad pół miliona polskich żołnierzy, następują liczne morderstwa oraz deportacje ludności. Prezydent RP podejmuje decyzję opuszczenia terytorium Polski.

18 września - poniedziałek

Od godz. 17.00 Schleswig-Holstein prowadzi ciężki ostrzał Helu, nie powodując jednak wielkich strat.

19 września - wtorek

Zakończyły się największe w Kampanii Wrześniowej walki piechoty na Oksywiu, które zostało zdobyte, choć nie poddało się do końca.

W Lądowej Obronie Wybrzeża od 1 do 19 września stoczono ponad 110 walk, w których zginęło aż 14 % ogólnego stanu walczących Polaków.

W Helu podjęto decyzję o osłonięciu betonem centrali artyleryjskiej oraz o wysadzeniu wszystkich latarni morskich na półwyspie (Hel, Jastarnia i Bór) aby nie ułatwiać zadania artylerii wroga przez ich charakterystyczne sylwetki.

20 września - środa

Flotę niemiecką wzmacnia pancernik Schlesien.

21 września - czwartek

O godz. 9.30 oba niemieckie pancerniki rozpoczynają ostrzał baterii cyplowej, który zdaje się być pokazem potęgi Kriegsmarine dla samego Hitlera.

Rezyduje on w tym czasie w hotelu sopockim oraz zwiedza port Gdański i Westerplatte.

3

22-24 września - piątek, sobota, niedziela

Trwa ostrzał artyleryjski oraz bombardowanie centrali artyleryjskiej. Salwy pancerników całkowicie niszczą drzewostan półwyspu. Zachodzi protest kaszubskiej ludności przeciw dalszej obronie, powodem są rany odniesione przez dwie kobiety w czsie bombardowania Kuźnicy.

25 września - poniedziałek

Zachodzi kilka przełomowych momentów zarówno negatywnych jak i pozytywnych. Bateria Laskowskiego uzyskuje trafienia pancernika Schleswig-Holstein lecz zostaje poważnie ranny i odwieziony przymusowo do szpitala jej dowódca.

Mieszkańcy Chałup w chwilowym upadku ducha wywieszają białe flagi, które zostają zdjęte dopiero po interwencji plutonu odwodowego.

26-28 września - wtorek, środa, czwartek

Miejscowa ludność coraz częściej okazuje swoje niezadowolenie z trwających walk. Ilość lejów od pocisków i bomb na terenie baterii Laskowskiego przekracza 500. Trwa wymiana ogniowa między baterią cyplową, a pancernikami. Pomimo nieuchronnej już klęski dalej trwa betonowanie centrali artyleryjskiej. Kapitan Przybyszewski pomimo ran wraca na posterunek czym nie dopuszcza do spadku morali swoich pododdziałów. Warszawa kapituluje.

 8

29 września - piątek

13 kompania przeciwdesantowa składająca się głównie z rezerwistów podnosi bunt i wywiesza białe flagi. Część buntowników zostaje aresztowanych przez żandarmerię.

Przyczyną buntu była wymuszona bezczynnosć rezerwistów, którzy byli w większości starymi ludźmi pogrążonymi myślami przy swoich rodzinach. Wyobrażali sobie, że pewnie już wszystko stracili i nie mają po co żyć, a Ojczyzna i honor nie miały dla nich chwilami wielkiego znaczenia. W większości niewykształceni i prości ludzie chcieli przede wszystkim mieć co jeść bez względu na narodową przynależność.

Załoga twierdzy w Modlinie ostatecznie złożyła broń, Hel pozostał ostatnim bastionem obrony.

30 września - sobota

Niemcy zajmują Chałupy, Polscy Obrońcy wysadzają słynną zaporę z zakopanych w piasku głowic torpedowych przerywając częściowo półwysep.

1 października - niedziela

Na baterii Laskowskiego zaczęła się kończyć amunicja, końcowy stan batalionu KOP wynosił 1700 żołnierzy i 53 oficerów.

Ponieważ w czasie obrony bardzo skąpo wydzielano zapasy żywności walczącym otworzono teraz magazyny i oddano mnóstwo pożywienia ludności cywilnej.

Odbyły się rozmowy kapitulacyjne w Sopocie. Oficerowie zachowali prawo noszenia broni białej w niewoli, co było wynikiem honorowej kapitulacji.

Potem pozostało jeszcze zniszczenie całego sprzętu, szyfrów, akt i dokumentów.

2 października - poniedziałek

Około południa do portu wojennego w Helu wpływa Kriegsmarine, natomiast od nasady półwyspu do Jastarni wkraczają lądowe jednostki niemieckie.

10

Pięknym podsumowaniem polskiego honoru może być symboliczny gest kapitana Przybyszewskiego, który zamiast oddać swój oficerski kordzik Niemcom cisnął go w morze. 

Gdy w grudniu 1944 roku brytyjskie bomby zatopiły w Gdyńskim porcie pancernik Schleswig-Holstein zbliżał się oczekiwany upadek III Rzeszy.